Kniepertjes voor oud- en nieuwjaar

Een kniepertie (knijpertje of kniepertje, soms ijzerkoek) is een zoete, dunne harde wafel die traditioneel rond de jaarwisseling wordt gebakken en gegeten in met name Drenthe, Groningen (kniepertjes, kniepkoukies), Twente (knieperkes), en Gelderland (de Achterhoek).

Knieperties worden gebakken in speciale wafelijzers. Vroeger waren dit gietijzeren knijpijzers die boven het haardvuur werden gehouden. Nu worden elektrische wafelijzers gebruikt.

Kniepertjes lijken op oubliehoorns maar het recept van het beslag verschilt daarvan. Het beslag voor kniepertjes is zoeter en met kaneel. Na het bakken kunnen ze (nog warm) snel opgerold worden.  Op die manier blijft er een hol rolletje over.

Oprollen

Volgens de traditie behoren de wafeltjes in oudejaar plat, als kniepertie, gepresenteerd te worden en vanaf nieuwjaarsdag als nieuwjaarsrolletje. Het platte kniepertie staat symbool voor het oude jaar dat zich volledig heeft ontvouwen. Op nieuwjaarsdag staat het opgerolde koekje symbool voor het nog onbekende nieuwe jaar.  De platte versie wordt vooral in Drenthe en Overijssel gegeten, de opgerolde versie (nieuwjaarsrolletjes) meer in Groningen, Twente en de Achterhoek.

Geschiedenis – IJzerkoekenoproer

In meerdere plaatsen in de Nederlanden probeerde de plaatselijke overheden te voorkomen dat hun burgers op Nieuwjaarsdag lastig gevallen werden door zogenaamde nieuwjaarslopers met hun gezang en andersoortige nieuwjaarsgebruiken. In Coevorden besloot het stadsbestuur, op voorstel van de plaatselijke kerkenraad van de Nederduits Gereformeerde Kerk, tot “afschaffing van dat oudt en slegt gebruik, dat op Nieuwejaarsdagh lange heeft plaats gehadt, met betrekking tot het uitdelen van zoogenoemde Nieuwjaars- of ijzerkoeken aan straatlopers en soortgelijken. De uitvaardiging van het verbod veroorzaakte al direct grote onrust onder de bevolking. Er werd opgeroepen om tijdens een vergadering op het kerkhof te protesteren.

De protestbijeenkomst werd verboden, omdat men bang was voor relletjes, maar dat bleek olie op het vuur. Op oudejaarsdag werd het raadhuis belegerd door een woedende volksmenigte, aangevoerd door de ijzerkoekenbaksters. De heren bestuurders gaven toe, maar daarmee was de belegering nog niet ten einde. Uiteindelijk moest de magistraat onder begeleiding van garnizoenssoldaten naar huis gebracht worden.

De aanstichters van het oproer, waaronder de vader van Berend Slingenberg, de latere eerste burgemeester van Coevorden, werden aangeklaagd wegens het opzettelijk veroorzaken van onlusten. De Staten van Drenthe behandelden de zaak, de afloop is niet bekend. Wel is het gebruik van uitdelen van ijzerkoeken op nieuwjaarsdag gehandhaafd, in vele Coevorder gezinnen worden nog steeds op nieuwjaarsdag knieperties gebakken.

Tweet en Like!